श्री दत्तात्रय शिखर संस्थान, माहूरगड

।। प्रभू श्रीदत्तात्रेयाय नमः ।। नांदेड जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्र माहूरगड है ऐतिहासिक, कृतिक आणि पौराणिक तसेब धार्मिक दृष्टिकोनीतून अत्यंत महत्वाचे ठिकाण आहे. समुद्र टीपासून १९०० फूट उंचीवर असलेले हे निसर्गरम्य तीर्थक्षेषु पैनगंगेच्या परिक्रमेत वसलेले आहे. श्रीक्षेत्र माहूरगडच्या तीर्थमहिम्यात श्रीअनसूया माता, श्रीद‌त्तात्रेय व श्रीरेणुकादेवी या देवदेवतांची मंदिरे अत्यंत पौषाणिक मानली जातात. श्रीदन शिखर हे श्रीदत्तात्रेयांचे मंदिर माहूर पासून ६ मैलावर एका शिखरावर विराजमान झाले आहे. महंत मुकुंद भारती यांनी १,२९७ मध्ये हे मंदिर बांधले असे कथन केले जाते. श्री दत्तशिखराला महंतांची परंपरागत गादी असून सध्या या गादींवर महंत प.पू.डॉ.श्री श्री श्री धनेश्वर भारती गुरु मधुसूदन भारती महाराज, हे विराजमान आहेत. माहूरगड हे श्री दत्तात्रेयाचे जन्मस्थान! श्रीदत्तात्रेय हे अत्रिऋषी व महासती अनसूया माता यांचे पुत्र ! श्रीद‌त्तात्रेयाच्या जन्माविषयी अशी कथा सांगितली जाते की, श्रीब्रम्हा, श्रीविष्णू आणि श्रीमहेश हे अत्रिऋर्षीची पत्नी महासती अनसूया हिच्या सतीत्वाची परीक्षा घेण्यासाठी त्यांच्या आंक्षमांत ऋषींचा वेश धारणा करून भिक्षा मागण्यासाठी जातात त्यांच्या इच्छेनुसार त्यांना भिक्षा देण्यासाठी अनसूया माता त्यांचे लहान बालकांमध्ये रूपांतर करून त्यांना स्तनपाने करविते. तेव्हा ब्रह्मा, विष्णू, महेश तिच्यावर प्रसन्न होऊन तिला वर मागण्यांस सांगतात. तेव्हा त्या वर प्रसादाने प्रभू दत्तात्रेय अवतीर्ण झाले. त्रिदेवांचा एकत्रित अवतार म्हणले अंतसूयानंदन श्रीदत्तप्रभू! श्रीगुरुदेव दत्तात्रेयांचे सोळा अवतार मानले जातात. तसेच श्रीदत्तात्रेयांनी स्वतः चोविस गुरु मानले आहेत. मंदिरातील धुनीघराविषयी अशी आख्यायिका सांगितली जाते की, त्रेतायुगात, पिंगलनाग नामक ऋषींनी येथे तपश्चर्या करून दत्तदर्शन प्राप्त केले होते. ही धुनी आजही जागृत आहे. श्रीदत्तशिखराच्या खालच्या बाजूस सर्वतीर्थ हे प्राचीन असे पाण्याचे खोत आहे. येथील बांधकामात एक वेगळी कलाकुसर बघायला मिळते. या सर्वतिर्थावरून रोज श्रीदत्तात्रेय शिखर व अनसूया माता मंदिर येथे पूजेसाठी पाणी नेले जाते. दत्त जयंतीचा सोहळा येथे मोठ्या उत्साहाने संपन्न होतो. पालखी सोहळ्यात अनेक सश्रद्ध भक्तांची मांदियाळी जमते. दत्तशिखर हे शक्तिपीठ श्रीदत्तात्रेयाचे निद्रास्थान सुद्धा आहे.